Got Art?

Guy Cassiers, artistiek leider van het Toneelhuis in Antwerpen, is samen met vier anderen de winnaar van de Europese Theaterprijzen. Hij won in de categorie theatervernieuwing. De uitreiking van de prijs vindt plaats in het Poolse Wroclaw. Cassiers moet samen met een Italiaan, een Spanjaard, een Hongaar en een Fransman de prijzenpot van 30 000 euro delen.

Cassiers is de tweede Belg die door de Europese theaterwereld gelauwerd wordt. De eerste die die eer te beurt viel, was Alain Platel. De jury prees Cassiers en zijn collega-winnaars voor hun vernieuwende kijk op theater en hun durf om de confrontatie aan te gaan met andere Europese producties. De grote theaterprijs gaat dit jaar naar de Pool Krzystian Lupa. Hij gaat naar huis met 60 000 euro. De prijzen worden uitgereikt tijdens een festival dat plaatsvindt van 31 maart tot 5 april 2009.

Nog tot 23 december speelt het RO Theater de voorstelling Woyzeck, een regie van de gelauwerde Gerardjan Rijnders. Het stuk van Georg Büchner vertelt het verhaal van de gelijknamige soldaat, die in een harde, meedogenloze wereld leeft waarin armoede de mens kleineert en tot een machteloos wezen maakt.

Om in zijn levensonderhoud te voorzien verricht de arme soldaat Woyzeck extra klusjes voor de kapitein. Tegen vergoeding doet hij mee aan een wetenschappelijk experiment: de dokter draagt hem op alleen nog erwten te eten. Door de totale uitputting als gevolg van onderdrukking, te hard werken en het experiment komt Woyzeck terecht in een wereld waar waan en werkelijkheid nog nauwelijks te onderscheiden zijn. Als hem dan verteld wordt dat Marie, de moeder van zijn kind, overspel pleegt met de tamboer-majoor is er voor hem geen weg meer terug. In de duistere, verwarde, verscheurde wereld van Woyzeck lijkt er dan nog maar één oplossing mogelijk: hij vermoordt Marie in een vlaag van woede, verwarring en jaloezie.

Georg Büchner schreef op jonge leeftijd toneelstukken als Dantons Dood en Leonce en Lena. Hij overlijdt in 1837 op 24-jarige leeftijd aan tyfus. Woyzeck, zijn derde en ironisch genoeg meest beroemde stuk, is dan alleen nog in fragmenten geschreven. Maar juist het fragmentarische biedt regisseurs tot op de dag van vandaag de gelegenheid om de wereld van de Woyzecken en Maries volledig opnieuw vorm te geven.

Gerardjan Rijnders: “Zo’n twee jaar geleden zag ik een Woyzeck van een IJslandse regisseur en een Londens gezelschap. Ik kon alleen maar denken: dat moet anders. In die voorstelling was er veel gedoe – keiharde popmuziek en zo – waardoor de hele tragiek van de figuur Woyzeck compleet aan mij voorbijging. Het gevaar van dit stuk is dat het zo kort is. Het is niet eens een stuk, het is een verzameling van fragmenten die bij elkaar zo’n drie kwartier tekst opleveren. Dan is de verleiding groot om het geheel op te fokken met veel aankleding en effecten, ten koste van het verhaal. In onze versie proberen we het dan ook zo kaal mogelijk aan te pakken.“

vertaling: Janine Brogt • regie: Gerardjan Rijnders • spel: Rogier Philipoom, Fania Sorel, Jacqueline Blom e.a. • accordeon: Oleg Fateev

Jorrit Rogaar uit Rotterdam heeft zaterdagavond in het Oude Luxor Theater in Rotterdam de 43e editie gewonnen van het Cameretten Festival 2008. Volgens de jury weet de 35-jarige Rogaar “met liefde en met respect grappen te maken over kwetsbare onderwerpen“, als het syndroom van Down.

De publieksprijs ging naar Max van den Burg. Art-Jan de Vries won de persoonlijkheidsprijs. De finalisten gaan de komende maanden op toernee langs de theaters. Negen opkomende cabarettalenten streden de afgelopen week om de prestigieuze prijzen tijdens het grootste en oudste cabaretfestival van Nederland. In de voorrondes gingen bijna zestig deelnemers de strijd met elkaar aan om een plek op het podium van het Oude Luxor Theater.

Cameretten ontstond in 1966 aan de Technische Universiteit te Delft. In de loop der jaren is het voor veel deelnemers het begin van de carrière geweest. Er zijn geen voorwaarden voor deelname: iedereen die zich inschrijft, krijgt de mogelijkheid twintig minuten in een theater voor het publiek te spelen.
Brigitte Kaandorp verzorgde zaterdagavond een gastoptreden. De cabaretière won precies 25 jaar geleden de jury- en de publieksprijs. Tijdens diezelfde editie van Cameretten won Paul de Leeuw de persoonlijkheidsprijs en werd Hans Liberg goede tweede in de finale. Alle drie hebben hun naam in de theaters inmiddels gevestigd.

In 2010 moet Nederland een van zijn beste acteurs delen met buurland Duitsland. Pierre Bokma gaat binnen twee seizoenen bij de Münchner Kammerspiele werken, het gezelschap waarvan Johan Simons artistiek leider wordt. Maar de acteur zal naar zijn eigen zeggen zijn Nederlandse publiek niet verlaten. De Volkskrant interviewde hem.

U gaat Johan Simons achterna, naar een van de grootste Duitse gezelschappen. Het gaat goed met uw beider carrières?

‘Met die van Johan in elk geval wel. Hij wordt intendant in München, en dat is uniek voor een Nederlandse regisseur. Na lange tijd heb ik vorig seizoen met hem de voorstelling Instinct gemaakt en hij wil dolgraag dat ik meega naar Duitsland als hij daar in 2010 begint. Daarover zijn nu gesprekken gaande. Maar hoe het mij zal vergaan, moet ik nog maar afwachten.’

Dus u wordt een van de acteurs van de beroemde Münchner Kammerspiele?

‘Ik ga heel voorzichtig beginnen. Ik heb tegen Johan gezegd: doe mij maar niet meteen een hoofdrol, niemand kent me daar nog. Ik wil dit avontuur zo rimpelloos mogelijk laten verlopen. Eerst maar eens kijken hoe het daar valt, hoe men aankijkt tegen een Nederlander die daar komt spelen.’

Maar het verhaal ging dat u vast gaat werken in Duitsland, en dus voor het Nederlandse theater verloren bent.

‘Welnee, dat klinkt allemaal veel te dramatisch. In eerste instantie gaat het om een productie die in oktober 2010 in première zal gaan. Na dat eerste jaar zullen we zien hoe het wederzijds bevalt. Van een vast dienstverband is geen sprake. Ik weet ook niet of het gaat lukken, maar wil er wel mijn schouders onder zetten.’

En u gaat ook niet in Duitsland wonen?

‘Nee. Ik blijf in Nederland wonen en ook werken. Wat dat laatste betreft heb ik onder meer afspraken met Orkater. En bovendien: er zijn hier nog allerlei andere zaken die voor mij erg belangrijk zijn, waaronder mijn kinderen.’

Dat wordt dus vooral op een neer reizen?

‘Het systeem in de Duitse stadstheaters is heel anders dan in Nederland. Na de première wordt een voorstelling daar hooguit drie, vier keer per maand gespeeld. Stel dat ik daar een jaar of drie zou werken, en dus in drie producties sta, ja, dan wordt het op den duur veel heen en weer reizen. Zover is het nog lang niet.’

Hoe is uw Duits?

‘Ik mag wel zeggen dat ik die taal redelijk beheers, dus dat moet geen grote obstakels opleveren.’

In Nederland bent u een zeer bekend acteur, in Duitsland niet. Zal dat wennen zijn?’

‘Misschien is dat wel juist de reden om dit avontuur aan te gaan.’

Het Londense Shakespeare’s Globe theater is een waardevolle collectie met werken van Shakespeare beloofd. Verzamelaar en dramaturg John Wolfson liet weten dat hij na zijn dood zijn onbetaalbare collectie aan het theater zal nalaten.

Onder de 450 werken van Shakespeare en andere auteurs bevindt zich ook een verzameld werk met de eerste edities van 18 toneelstukken van de  beroemdste toneelauteur. Deze werden enkele jaren na de dood van Shakespeare rond 1616 verzameld. De verzameling zal voor het publiek tentoongesteld worden in een nieuw studiecentrum.

De waarde van de totale collectie werd niet geschat, maar wel is duidelijk dat alleen al enkele teksten meer dan een miljoen euro waard zijn. De eerste bundel verzamelde werken van Shakespeare, the First Folio, werd in 1623 samengesteld. Er werden 800 exemplaren van gedrukt, waarvan er vandaag 230 terecht zijn. “De meeste van die bundels werden jammer genoeg uit elkaar gehaald“, zei Wolfson. Hij is blij dat hij een gepaste plaats heeft gevonden voor zijn collectie. Hier kan ze ook door studenten en wetenschappers van de komende generaties gebruikt worden.

De Globe is een reconstructie van de thuisbasis van Shakespeare, wat eind 17e eeuw gesloten werd en heropend in 1997. In het theater worden werken van Shakespeare zo authentiek mogelijk opgevoerd.

1. Shakespeare – Hamlet
2. Albee – Who’s afraid of Virginia Woolf
3. Tsjechov – De Kersentuin
4. Kushner – Angels in America
5. de Bont – Mirad, een jongen uit Bosnië
6. Lanoye – Ten Oorlog
7. Tsjechov – Een Meeuw
8. Euripides – Medea
9. Sophokles – Antigone
10. Claus – Vrijdag

Zie het beste toneelstuk aller tijden

Het einde van de beschaving nadert. Er zijn nog twee mensen over. Een groep herten probeert hen te redden van hun ondergang. In een panische ontkenning van hun situatie verstoppen ze de herten onder hun bontjassen. Want wat je niet ziet, dat is er niet.
Alles is Goed stelt de vraag hoe het ons, de mensen, vergaat. Staat de mens aan het begin van een nieuwe culturele evolutie of is hij beland in de dementerende eindfase van zijn bestaan? De voorstelling schept een landschap van beeld en geluid, waarin een huilend hert en een uitgeput mens samen sigaretjes roken. Een mimevoorstelling met tekst.

Phi Nguyen, laatstejaars Toneelschool Arnhem, liep stage bij de Toneelschuur en werkte met regisseur Gienke Deuten. Zij ontving in 2004 de Prins Bernhard Cultuur Prijs voor talentvolle nieuwe theatermakers. Haar beeldende voorstellingen worden bevolkt door mensen die vastgelopen zijn: op een benzinepomp, in een vissenkom (Bellevue Lunchtheater Korte Termijn Geluk) of in een vuurtoren. Deuten creëert wonderlijke en humorvolle werelden met beelden, die lang op het netvlies blijven staan. Samen met Rieks Swarte regisseerde zij De Groote Storm.

spel Maureen Teeuwen, Willem de Wolf, Mijke Werkema, Thijs Bloothoofd, Øystein Johansen, Hedwig Koers, Phi Nguyen concept, regie Gienke Deuten vormgeving Marlies Schot geluidsontwerp, muziek Jaap van Keulen

Hugo Claus/Euripides/Tenessee Williams

Werd je ongeduldig van al de misverstanden in Een Midzomernachtsdroom van William Shakespeare, en verlangde je naar het moment dat alles weer goed kwam? Had je medelijden met Blanche toen ze onder een uitvlucht van een zeereisje naar een krankzinnigeninrichting werd gebracht in Tramlijnbegeerte van Tenessee Williams? Kreeg je soms kippenvel van Medea wanneer ze Jason vertelde van haar verschrikkelijke kindermoord in het beroemde stuk van Euripides? Moest je een traan laten toen je zag dat Andrea niet zonder haar Thomasje verder wilde leven en zelfmoord pleegde in Hugo Claus’ Bruid in de Morgen?

De recensiesite Moose en het vakblad voor podiumkunsten, Theatermaker (TM), gaan op zoek naar het beste toneelstuk aller tijden. Ze hebben een lijst opgesteld van 99 toneelstukken, van Aeschylos tot Woudstra, en organiseren een verkiezing waarbij je online je stem kan uitbrengen. Het staat iedereen wel vrij om van de lijst af te wijken: staat uw favoriete toneelstuk er niet bij, dan kunt u uw eigen keuze invullen.

In de TM van november verschijnt de eerste tussenstand, plus een selectie uit de beste motivaties die zijn binnengekomen. In de TM van december publiceren ze een shortlist van de tien meest genoemde stukken. Ik moet er in elk geval nog even over nadenken!

Gijs Scholten van Aschat

Het ensemble van het grote Toneelgroep Amsterdam krijgt versterking. Met ingang van het seizoen 2010-2011 treedt Gijs Scholten van Aschat toe tot het ensemble van Toneelgroep Amsterdam. Een seizoen eerder wordt het gezelschap versterkt met de komst van Marwan Kenzari. Daarmee groeit het ensemble naar een vaste bezetting van 22 acteurs. In het persbericht van de toneelgroep laat directeur Ivo van Hove weten dat ‘groot toneel een groots ensemblebehoeft. Met de komst van deze twee nieuwe mensen zetten we een lijn voort in de ontwikkeling van een ensemble van acteurs dat een breed palet van personages kan bestrijken en dat enorm diep kan gaan in emotionele zeggingskracht. Het is voor ons allemaal een geweldige uitdaging met hen aan de slag te gaan.’

Ook Scholten van Aschat (1959) verheugt zich op de samenwerking: ‘De uitnodiging van Ivo om bij TA te komen spelen komt op een moment in mijn carrière dat ik toe was aan iets nieuws. De mogelijkheid om met de acteurs en regisseurs van TA te gaan werken vind ik inspirerend. Alhoewel ik ze allemaal ken heb ik nog nooit met ze op het toneel gestaan. Het is een hecht ensemble met een sterke leiding en ze maken verrassende keuzes. Ik vind het een spannend vooruitzicht.’

Marwan ‘Chico’ Kenzari (1983) studeert aan de Toneelacademie Maastricht. Hij speelde eerder bij De Appel en speelt bij Toneelgroep Amsterdam vanaf 8 oktober 2008 Achilles in de voorstelling Ifigeneia in Aulis. Bij het Nationale Toneel speelt hij later dit seizoen Romeo in de voorstelling Romeo en Julia. Ivo van Hove: ‘Ik ben blij dat Marwan voor TA kiest. Hij heeft op jonge leeftijd al een sterke persoonlijkheid op het toneel, een jonge en uitgesproken uitstraling tegelijkertijd.’ Ik ben zeer vereerd en erg trots dat ik me mag aansluiten bij het ensemble van TA,’ aldus Kenzari: ‘Het is een geweldige kans om te kunnen samenwerken met, en leren van deze sterke, unieke samenstelling van acteurs en regisseur.’

Toen ik daarstraks aan de kassa van het Musis Sacrum stond, de Arnhemse schouwburg, bleek dat ik geen kaartje meer kon krijgen voor de voorstelling ‘Op de Ziel‘ van Toneelgroep Oostpool. Reden: de landelijke tournee van de voorstelling is afgelast. Ook de drie voorstellingen die hier op het programma stonden, komen dus te vervallen.

Het stopzetten van de tournee is het gevolg van het vroegtijdig vertrek van artistiek leider en regisseur Rob Ligthert. Die legde op 1 februari al zijn functie neer, terwijl hij oorspronkelijk tot eind dit jaar zou blijven. Aanvankelijk was het de bedoeling dat Ligthert, ondanks zijn vertrek, toch zijn laatste klus bij het grote gezelschap uit Arnhem zou afmaken. Maar daar ziet hij nu dus van af ‘omdat hij het niet meer kon opbrengen de kar te trekken‘. Voor de zomer zijn de theaters al op de hoogte gesteld van de annulering van de voorstelling.

Verder heeft Oostpool er geen ruchtbaarheid aan gegeven, zegt zakelijk leider Alex Kühne. “Goed nieuws brengen we makkelijk naar buiten, slechts nieuws roepen we niet zo hard”, verklaart hij. Nu Ligtherts laatste karwei voor Oostpool niet doorgaat, is ook definitief duidelijk dat er geen officieel afscheid meer komt van de oprichter van dit theatergezelschap. Kühne: “Als het verdriet aan beide zijden groot is, is er geen reden meer tot feest.“